Anasayfa > Tarih > Türk-Çerkes İlişkileri

Türk-Çerkes İlişkileri


Abdulhamidin cerkes politikasinin gidisati su sekilde ozetlenebilir :

1- Cerkeslerin siyasi-idari carklara etkin olarak dahil edilmesine ve onlarin imparatorluk icinde bakanlik benzeri yuksek gorevlere getirilmesine yonelik siyaset.

2- Kuzey kafkasyali muslumanlarin orduda ve jandarmada etkin olarak kullanilmasi.

3- KAFKASYADAN YENI MUSLUMANLAR CEKMEYE YONELIK DUZENLEMELER ve Cerkeslerin arap,ermeni vilayetlerine iskani politikasinin surdurulmesi ve ayni zamanda onlarin egemenlik altina alinmis halklarin milli kurtulus mucadelelerini ezme isinde ve bu arada gerektiginde kurtlere karsida etkin bicimde kullanilmalari.

4- Dis politikada Rusyada panislamizm fikirlerinin propogandasinin yapilmasinda cerkeslerin kullanilmasi.

Turk hukumeti, 1877-78 Turk Rus savasi sirasinda kafkas surgun halklarindan Dagistan,Cecenistan,ve Abhazyadaki Rus kafkas ordusu bunyesinde isyan cikartmak icinde yararlanmaya calisti. Gazi muhammed bu amacla erzurumda sehre gizlice gelen bazi dagistanli liderlerle gorusmus ve turk ordusunun kafkas otesine baskin duzenleyip suhum bolgesine cikartma yaparak yardim edecegini vaad edip onlari ayaklanmaya tesvik etmisti.turk hukumetinin bu vaadine kanan dagistan onderlerinden Sefi bey, kafkas halklarini ruslara karsi ayaklanmaya cagiran ozel bir bildiri bile dagitmisti. KAYNAK:Dr mustafa budak “the caucasus in the ottoman-russian relations”
Dagistan kavimlerinin kiskirtilmasi icin kafkasyaya turk ordusundan muhacir subaylar gonderilmisti : Ahmet bey, Ahberdil muhammed ve osman bey.bunlar dagistana sizdilar ve Anadada gizli bir toplanti duzenlendi… Isyan 9 mayis 1877 de patladi. bu ayaklanma buyuk olayan rus garnizonuna epeyce zarar vermelerine yol acmissada isyan kisa zamanda bastirildi. bu girisim 600 den fazla koyun dagitilmasi 500 isyan liderinin cezalandirilmasi ve onbin kisinin sibiryaya surulmesi ile sonuclandi. iste turklerin kafkas halklarina boyle zararlari defalarca yasanmistir.

iste yeni bir ornek daha. Yine turk hukumetinin kiskirticiligi sonucu bir baska isyanda Abhazyada yasanmistir.Basini hasan bey cekiyordu. Gazi muhammed hasan beye silah yardimi yapmisti. ayaklanma baslar baslamaz suhuma cikarma yapan turk birlikleri ile isyanci abazalar suhumi ve civarini ele gecirdiler. ancak esasinda onemli olmayan bu basari.maceraya donustu. bunun sonunda ayaklanan koylulerin koyleri yikildi. abazalar yasama sanslarini yitirerek vatanlarini terketmek zorunda kaldilar. buda turklerin cerkesleri kendi guvenlikleri icin kullanmis olduklarina dair delil olarak kaldi.

1858-1860 yillarindaki ilk goc dalgasiyla gelen cerkeslerin buyuk bolumu Zeytun’a yakin olan maras sancaginda iskan edildi. Burada cerkeslere verimli topraklar verildi. 1858 de turk hukumetinin dogrudan kiskirtmasi ile zeytun ermenileri ile cerkesler arasinda 1860 tada suren 1861-62 de guclenen ilk catismalar alevlendi. Iste turklerin cerkeslere kucak acmasi olayi boyle sinsi bir planla olmustur.KAYNAK; AVPRI ,f.343 ermeni isleri,op 461,d.71 1865-1888,s 47.

Sivas kongresinin ardindan hristiyanlara karsi musluman unsurun birlik ve uyum icine girmesi icin kemalist yonetim turkiyenin bolunmez yapisi icinde butun musluman halka en genis haklarin verilecegi vaadiyle one cikti. Bu vaad mustafa kemal tarafindan TBMM’de 22 nisan 1920 de yaptigi konusmada dile getirildi : “bu sinirlarin cizilmesi konusundaki maddede onemli bir nokta vardir: Soz konusu olan ulkemizde yasamakta olan her musluman halk topluluguna cografi ve etnografik sartlarin belirledigi ve gelenekler ve yasam tarzina iliskin ozel haklarin taninmasidir.bu nokta oy birligi ile kabul edilmistir.ancak simdi bu konunu uzerinde daha fazla durmanin zamani degil.bu konunun uzeri kardeslerimizle bir ortak karara varabilecegimiz kurtulusumuza kadar ortulmeyecektir.” KAYNAK: kemal ataturk, a.g.e., s.47-48

Mustafa kemalin bu konusmasindan bir gun once 23 nisan 1920 de Emir pasanin TBMM’deki konusmasinda : ” Bu ulkede turkten baska kimse yasamiyormu sanki ? Rica ederim sadece turkler adina konusmayin. Cunku biz burada turkler olarak toplanms degiliz. Bu ulkede cerkesler,cecenler,kurtler,lazlar ve daha bircok musluman halkda yasiyor. Bunu unutmak olmaz. “” bu konusmadan sonra emir marsan pasa cerkesci pasa lakabini aldi.
KAYNAK: izzet aydemir. muhaceretteki cerkes aydinlari.

Turk hukumeti surgun sirasinda bile hic ara vermeksizin.mollalar ve ajanlar araciligiyla asagidaki iddaalarla ajitasyonu urduruyordu.:

1- Kafirlerin ulkesinde onlarin egemenligi altinda yasamak imkansiz.bu durumda ya savasip olmek yada musluman ulkelere gocmek gerekir.

2- Goc etmek alnimizin yazgisi. allahin mri ile asla celismez; muhammed mekkeden medineye goc ederek islamda hicreti bastan kendisi baslatmistir.

3- musluman ulkelere goc edin sonra geri gelip ana vataninizi kurtaracaksiniz.

4- Gavur ulkesinde olmek ve islami ritueller olmadan cenaze kaldirilmasi muslumanliga aykiridir.bu durumda olenlerin ruhu sad olmaz. KAYNAK: kafkasya uzerine bes konferans.istanbul.

Kategoriler:Tarih
  1. Henüz yorum yapılmamış.
  1. No trackbacks yet.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: